Θωμάς Ποδηματάς έγραψε:Καλημέρα και χρόνια πολλά σ' όλο το
Συνάδελφοι, κυρίως βαθμολογητές, θα ήθελα να σας παρακαλέσω να μου πείτε αν ισχύει μια δήλωση καθηγήτριας στο Βόλο :
Για την λύση της άσκησης "Να δείξετε ότι οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων

και

, έχουν μοναδικό κοινό σημείο στο διάστημα

"
η κατασκευή ενός σχήματος με την ένδειξη "Νάτο !" είναι πλήρως αποδεκτή και βαθμολογείται με το σύνολο των μονάδων του θέματος.
Προσωπικά, έχω επιφυλάξεις και θεωρώ ότι αυτό είναι γεωμετρική ερμηνεία και όχι λύση... Θα παρακαλούσα την εκλεκτή παρέα να με (μας) διαφωτίσει...
Ευχαριστώ θερμά εκ των προτέρων
Την καλημέρα μου και τα Χρόνια μου Πολλά σε όλους
Θωμάς
Θωμά και λοιποί φίλοι γεια σας !
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά :
α) Μεταξύ μαθηματικών η έννοια της απόδειξης έχει μια γενικότερη σημασία και σπουδαιότητα , αν και μεταξύ μας υπάρχουν πολλά σημεία , στα οποία θα είχαμε διαφορετική άποψη.
Έτσι, με απλά λόγια, απόδειξη είναι ό,τι στηρίζεται στα αξιώματα και προχωράει με ορθούς συλλογισμούς.
β) Όσον αφορά το σχολείο τα πράγματα έχουν συχνά διαφορετική ερμηνεία και πολλές φορές το τι είναι απόδειξη εξαρτάται από την τάξη, το μάθημα αλλά και το στόχο που εξετάζουμε.Έτσι :
i) Αν φτιάξουμε στον πίνακα για μαθητές της β' λυκείου τρεις συναρτήσεις και ρωτήσουμε τα παιδιά να μας πούνε ποια είναι η άρτια, ποια η περιττή και ποια η γνησίως αύξουσα, τότε σωστή απάντηση(άρα και απόδειξη για το μαθητή) είναι η ορθή ερμηνεία των ορισμών και των διαγραμμάτων. Ο μαθητής θα πει ότι αυτή που ανεβαίνει συνεχώς είναι η γνησίως αύξουσα και δεν νομίζω ότι ο καθηγητής θα ζητήσει άλλη απόδειξη.
ii) Αν σε ένα τμήμα της γ' λυκείου δώσουμε ως άσκηση αντιστοίχισης να αντιστοιχίσουν τις γραφικές παραστάσεις , μια κυρτή, μια κοίλη και μια που δεν είναι τίποτα από τα δύο, ο μαθητής θα βασιστεί στο σχήμα, μην έχοντας τίποτα άλλο να κάνει. Ο μαθητής λοιπόν είναι από τις πολύ μικρές ταξεις εξοικειωμένος πολύ με την γραφική αντιμετώπιση θεμάτων και συχνά θεωρεί ότι η αυστηρή αλγεβρική απόδειξη είναι απόρροια και όχι προϋπόθεση της γεωμετρικής.
iii) Όταν ζητάμε από τα παιδιά να λύσουν γραφικά ένα σύστημα(γραμμικό ή μη), μια σωστή λύση ο μαθητής δεν θα τη θεωρήσει ως απόδειξη ; Προσωπικά ποτέ δεν είπα στο μαθητή που την έλυσε σωστά στο τετραγωνισμένο χαρτί ότι αυτή η λύση είναι μόνο προσωρινά σωστή και πως ότι μόνο αν την λύση με αλγεβρικό τρόπο θα είναι σωστή. Το ίδιο φαντάζομαι θα συμβαίνει με πολλούς .
iv) Στο συγκεριμένο παράδειγμα που έθεσε ο Θωμάς, μπορεί το ''Νάτο '' να ακούγεται άσχημα, αλλά αν ο μαθητής σου πει'' η μία ανεβαίνει και η άλλη κατεβαίνει , άρα έχουν μόνο ένα κοινό σημείο '', αυτό δεν είναι πλήρης αυστηρή απόδειξη ; Ας μην ξεχνάμε ότι απόδειξη είναι η λογική επεξεργασία και όχι η χρήση μαθηματικών συμβόλων. Άλλωστε, όταν λέμε ότι η διαφορά μας γνησίως αύξουσας από μια γνησίως φθίνουσα συνάρτηση είναι γνησίως φθίνουσα, δεν είναι απόδειξη ; Τι παραπάνω κάνει η γραφή και η μεταγλώσσα ; Απλά , η εικόνα των σχημάτων γίνεται εικόνα συμβόλων και με αυτή την έννοια πάλι γραφική ''λύση '' είναι.
Στο μαθητή λοιπόν είναι βαθειά χαραγμένη η πεποίθηση ότι και οι γραφικές λύσεις είναι συχνά αποδείξεις, σωστές δηλαδή λύσεις , ειδικά όταν αυτές αναφέρονται σε πράγματα που τα έχει διδαχθεί στο σχολείο . Άλλωστε , όλη η αποδεικτική πορεία στη γεωμετρία δεν στηρίζεται στο σχήμα ; Τι θα λέγατε αν ζητούσαμε από έναν μαθητή που φέρνει τη διχοτόμο ενός τριγώνου να αποδείξει ότι αυτή βρίσκεται μέσα στο τρίγωνο και μετά να συνεχίσει !
Συμπέρασμα :
α) Όλοι συμφωνούμε στο ότι γενικά
σε ένα τυχαίο πρόβλημα η εποπτεία δεν είναι απόδειξη. Τα έχουμε πει χίλιες φορές και ευτυχώς έχουμε ένα κοινό σημείο αναφοράς.
β) Στη σχολική τάξη ο εκάστοτε διδάσκων μπορεί να θέσει τους κανόνες για το τι θα θεωρήσει ή όχι ως πλήρη λύση(απόδειξη) ενός προβλήματος. Ακόμα και στην γ' λυκείου ο μαθητής που θα πει '' από τη γραφική παράσταση της εκθετικής συνάρτησης προκύπτει ότι αυτή είναι γνησίως αύξουσα '' θα είναι τελείως μέσα στα αυστηρά πλαίσια της απόδειξης.Την ορθότητα της σκέψηε του δεν την αντλεί επειδή του την είπε ο καθηγητής του ή το βιβλίο, αλλά επειδή έχει στο μυαλό του ή μπροστά του το σχήμα.
Ένας πάλι μαθητής λέει ότι η συνάρτηση

είναι γνησίως αύξουσα στο

διότι το ολοκλήρωμα παριστάνει εμβαδόν και αφού η συνάρτηση είναι θετική, το εμβαδόν αυξάνει καθώς το

αυξάνει. Είναι να απορρίπτουμε τέτοιες λύσεις με το σκετπικό ότι είναι γραφικές ; Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλές άλλες περιπτώσεις.
γ) Στις πανελλήνιες εξετάσεις όλες οι προσπάθειες συνεκτιμούνται. Μερικές φορές είναι πιο ευφυές να δει κάποιος μαθητής μια γεωμετρική - γραφική λύση, παρά να κάνει την αλγεβρική(τη δέουσα). Αν για παράδειγμα μια σχέση με μιγαδικούς μεταφερθεί από το μαθητή σε μια προφανή ή άλλη γνωστή γεωμετρική πρόταση, μπορούμε να του πούμε ότι η λύση του είναι λάθος ή ελλειπής ; Νομίζω πως όχι.Θα πούμε ότι η λύση αυτή είναι γραφική, μπαίνοντας στον κίνδυνο να χαρακτηρτούμε εμείς γραφικοί ;
Ας αφήσουμε λοιπόν απέξω την Δαμόκλειο σπάθη των βαθμολικών κέντρων-δεν υπάρχει τέτοιο σπαθί - και ας μείνουμε στην όμορφη μαθηματική πλευρά που είναι η ανακάλυψη, η έρευνα, η συσχέτιση των διάφορων μαθηματικών κλάδων κπου κάνουν το μάθημα και το σχολείο ευχάριστα.
Η χρήση των ΤΠΕ δεν αυξάνει και δεν ενισχύει άραγε κάθε προσπάθεια ανακάλυψης μέσω της δοκιμής και της εποπτείας ; Πώς να απαιτήσουμε από το μαθητή να τα διαγράψει όλα αυτά, αν του έρθει μια έμπνευση ;
Ο μαθητής ,μόνο αν σπουδάσει μαθηματικά, θα καταλάβει την αξία των καθαρών, αυστηρών μαθηματικών αποδείξεων , την αξιωματική θεμελίωση και την παραγωγική ανάπτυξη μιας μαθηματικής θεωρίας.
Είναι όμως συγχρόνως επιβεβλημένο ,στις μεγάλες τάξεις κυρίως , όπου δίνεται ευκαιρία, να περνάμε από τις γεωμετρικές ή εποπτικές ενδείξεις ή εικασίες στις σωστές αποδείξεις που βασίζονται στα θεωρήματα και τους ορισμούς. Έτσι, ο μαθητής θα μάθει να είναι προσεκτικός και να χρησιμοποιεί την εποπτεία μόνο ως μέσο για να πετύχει μια σωστή απόδειξη και όχι να θεωρεί την ίδια την εποπτεία απόδειξη
Τώρα , όσον αφορά τις βαθμολογήσεις και τις αξιολογήσεις τέτοιων εποπτικών προσπαθειών , μπορούμε να είμαστε λογικοί και να βρίσκουμε πάντα την καλύτερη αντιμετώπιση. Υπάρχει και η μέση λύση και θα πρότεινα αυτή η μέση λύση να τείνει προς τα πάνω και όχι προς την απόρριψη.
Αυτό που αξίζει είναι η φαντασία και όχι η γνώση αυτή καθεαυτή.
Μπάμπης